Diagnoza psychiatryczna i psychologiczna oraz opiniowanie

Aby oczekiwana pomoc była rzeczywiście skuteczna, powinna być poprzedzona procesem diagnostycznym, którego efektem jest sformułowanie wniosków dotyczących diagnozy, celu i rodzaju proponowanych interwencji, np. farmakologicznej, psychoterapeutycznej, rehabilitacji psychiatrycznej, neuropsychologicznej, podjęcie działań profilaktycznych, prewencji pierwotnej bądź wtórnej, bądź działań kryzysowych.

Niekiedy wymagane jest sformułowanie wspólnej diagnozy przez psychiatrę i psychologa i dalsze ich wspólne współuczestnictwo w procesie leczenia. W niektórych przypadkach diagnoza powinna uwzględniać kontekst rodzinny bądź społeczny np. środowisko szkolne – nauczyciele, wychowawca. Proponujemy wówczas diagnostyczne sesje rodzinne, spotkania z nauczycielami.

Całościowa diagnoza problemów zdrowotnych dotycząca zdrowia psychicznego uwzględnia nie tylko rozpoznanie, ale również zasoby, pozytywne cechy jednostki i jej środowiska. Jest ona szczególnie istotna w oddziaływaniach profilaktycznych i rehabilitacyjnych, tworzeniu planu terapeutycznego w odniesieniu do rozpoznania stanów depresyjnych, psychoz schizofrenicznych, w przewlekłych chorobach somatycznych. Taka perspektywa pozwala, pomimo zachorowania, utrzymać bardziej satysfakcjonujący poziom jakości życia.

Coraz częściej pojawia się potrzeba diagnozy problemów społecznych występujących w grupie, na przykład w klasie, szkole, środowisku pracy. Proponujemy ekspertyzy psychologiczne dotyczące identyfikacji problemów społecznych, analizę ich uwarunkowań i możliwości rozwiązań. Ocena dotyczy między innymi struktury grupy, relacji interpersonalnych, sposobów komunikacji, więzi, spoistości, współpracy i mechanizmów rywalizacji, istnienia nieformalnych podgrup, a także: ocenę pozycji poszczególnych członków w grupie, istnienie osób izolowanych, odrzucanych i osamotnionych, ocenę poziomu zasobów grupy, jej mocnych stron bądź cech dysfunkcjonalności, ocenę poziomu pro- i antyzdrowotności grupy np. klasy czy szkoły. Całościowa ekspertyza psychologiczna w tym zakresie pozwala na skuteczne tworzenie programów naprawy, planowanych zmian, tworzenie prozdrowotnych programów profilaktycznych, prewencji zaburzeń i zachowań patologicznych. Jest szczególnie istotna dla oddziaływań profilaktycznych wobec uczniów szkół gimnazjalnych i średnich.

Na szczególną uwagę zasługuje znaczenie diagnozy ryzykownych stanów psychicznych.