Anhedonia – co to jest, jak się przejawia?
Anhedonia nie jest chorobą, jest objawem, który może występować w różnych zaburzeniach psychicznych. Naukowe badania wykazały, że anhedonia wiąże się z zaburzeniami przetwarzania nagrody w mózgu. Anhedonia nie jest „brakiem chęci” psychicznej, lecz ma swoje obrazowe i fizjologiczne odzwierciedlenie w mózgu. Genetyczne ryzyko anhedonii pozytywnie koreluje z ryzykiem depresji, schizofrenii i choroby afektywnej dwubiegunowej. Genetyka pokazuje, że anhedonia może być częścią biologicznej podatności na zaburzenia psychiczne.
Anhedonia – nic nie ma swojego smaku i wszystko wydaje się bez znaczenia
Anhedonia to stan, w którym dominuje poczucie pustki emocjonalnej i zobojętnienia. Pacjent nie odczuwa przyjemności z rzeczy, które wcześniej były dla niego źródłem radości, przyjemności, satysfakcji. Anhedonia wpływa na wszystkie sfery funkcjonowania. Zmienia przeżywanie emocjonalne, obniża poziom procesów poznawczych, wpływa na funkcjonowanie społeczne i zachowanie. Zdecydowanie obniża jakość życia i utrudnia codzienne funkcjonowanie.
Anhedonia w depresji – jak długo można żyć bez odczuwania przyjemności?
Anhedonia w depresji i schizofrenii jest bardzo poważnym objawem, którego nie należy bagatelizować w nadziei, że „samo przejdzie”. To objaw, który jest zagrożeniem dla życia, bo może prowokować myśli i próby samobójcze. Badania dowodzą, że anhedonia jest czynnikiem wysokiego ryzyka prób samobójczych w ciągu roku od zdiagnozowania choroby. Choć leczenie bywa długoterminowe, to jednak właściwe leczenie jest efektywne. Ocenia się, że anhedonii doświadcza 1/3 pacjentów z rozpoznaniem depresji.
Pacjenci, którzy doświadczyli anhedonii opisują to jako stan, oglądania świata zza szyby. Nie przeżywali ani radości ani smutku. Wspominają, ze bardzo by chcieli móc płakać, bo to by dało chwilową ulgę. Ten okres opisują, jako wegetację. Horrorem było, że mieli uczucie nie kochania własnych dzieci, które stały się im obojętne, a to prowokowało nasilone poczucie winy i pogarszało stan psychiczny.
Objawy Anhedonii
- brak radości życia, spontaniczności i entuzjazmu, wzruszenia;
- poczucie „pustki” , zobojętnienia, poczucie znieczulenia emocjonalnego;
- problemy z odczuwaniem pozytywnych, jak i negatywnych emocji – spłycenie emocjonalne;
- poczucie braku empatii nawet wobec najbliższych np. dzieci, partnera;
- trudność w odczuwaniu i okazywaniu emocji;
- brak motywacji do działań, rezygnacja z aktywności, zainteresowań;
- apatia, minimalizowanie działań, zaniedbywanie obowiązków;
- zaniedbywanie higieny osobistej;
- stałe poczucie zmęczenia fizycznego;
- problemy z bezsennością;
- brak przyjemności z kontaktów z innymi ludźmi;
- wycofywanie się z relacji społecznych;
- obojętność wobec bliskich;
- obniżony poziom procesów poznawczych;
- problemy z uczeniem się, zapamiętywaniem;
- brak satysfakcji w sferze zawodowej;
- obniżone libido;
- brak przyjemności z dotyku czy seksu.
Kiedy występuje anhedonia
Anhedonia może być objawem:
- depresji;
- zaburzeniach lękowych;
- schizofrenii;
- PTSD (zespół stresu pourazowego);
- choroby neurologicznej, urazy mózgu. Choroba Parkinsona;
- długotrwałego przemęczenia, wypalenia zawodowego;
- traumy, żałoby;
- w chronicznym, przewlekłym bólu.
Anhedonia może być skutkiem
- nadużywania alkoholu, środków psychoaktywnych, leków;
- skutkiem odstawienia alkoholu, narkotyków, nadużywanych leków;
- jako efekt uboczny niektórych leków (np. SSRI).
Anhedonia – jak leczyć
Anhedonia wymaga kompleksowego leczenia farmakologicznego i psychoterapeutycznego. W leczeniu anhedonii stosuje się leki, które mają działanie antydepresyjne. Jednak podjęcie psychoterapii jest równie ważne. Dedykowanym nurtem psychoterapii jest terapia poznawczo-behawioralna.
Anhedonia w związku
Czym innym jest określenie, że związek charakteryzuje anhedonia, co można czytać, jako oddalenie emocjonalne partnerów, pustkę emocjonalną i zobojętnienie w związku. A czymś innym, gdy jeden z partnerów ma depresję i przeżywa anhedonię, jako objaw choroby. Anhedonia, która jest zobojętnieniem i trudnością w przeżywaniu emocji ma również konsekwencje w relacjach, nawet z najbliższymi osobami, z dziećmi, partnerskimi. Kluczowym dla utrzymania związku jest zrozumienie, że to nie partner się zmienił, że to nie jego charakter a choroba zmienia jakość relacji. To ważne, by nie obwiniać chorego partnera za zobojętnienie, brak zainteresowania.
Anhedonia wpływa na jakość relacji w związku, bo pojawia się:
- wycofanie emocjonalne, nie okazywanie uczuć;
- brak zainteresowania .choćby rozmową;
- spadek pożądania, brak popędu seksualnego i problemy z bliskością, intymnością;
- unikanie wspólnych aktywności;
- nie wywiązywanie się z obowiązków, bezczynność;
- izolacja od kontaktów, życia towarzyskiego;
- namawianie do aktywności budzi złość i jeszcze większe wycofanie.
Jak pomóc w Anhedonii partnerowi?
Anhedonia wpływa bardzo destrukcyjnie na wszystkich członków chorego i jest dla nich poważnym obciążeniem psychicznym. Co możesz zrobić. Jak pomóc?
- Zadbaj o siebie, postaraj się by choroba nie wpływała na Twój styl życia.
- Zadbaj o profesjonalną pomoc, leczenie farmakologiczne i psychoterapeutyczne dla partnera.
- Nie obwiniaj, wspieraj, ale nie wchodź w rolę terapeuty.
- Warto skorzystać z psychoterapeutycznych sesji rodzinnych, by wesprzeć zasoby odpornościowe wszystkich członków rodziny, bo leczenie może być długoterminowe.
- Psychoterapia rodzinna pozwala na wypracowanie efektywnych form wspierających np. rodzaju aktywności dostosowanych do możliwości chorego.
