Współuzależnienie – czym jest i jaką terapię wybrać?

Współuzależnienie jest terminem, który pojawił się w kontekście uzależnienia od alkoholu w procesie leczenia odwykowego w latach siedemdziesiątych. Termin opisywał funkcjonowanie osób, które są w związkach z osobami uzależnionymi, i związek ten miał destrukcyjny wpływ na ich życie. Badania nad zjawiskiem współuzależnienia pozwoliły na lepsze poznanie problemu i zauważono, że dotyka ono nie tylko uzależnienia od alkoholu, ale również:

• środków psychoaktywnych,
• hazardu,
• zachowań seksualnych,
• zaburzeń odżywiania,
• pracoholizmu.

Czym jest współuzależnienie?

Współuzależnienie jest utrwaloną formą funkcjonowania w długotrwającej, trudnej i niszczącej sytuacji życiowej, związanej z patologicznymi zachowaniami partnera lub członka rodziny, które ograniczają w znaczący sposób swobodę postępowania, codziennego funkcjonowania. Prowadzi do pogorszenia własnego stanu psychicznego, skutkuje stresem, zakłóca realizację podstawowych potrzeb partner, rodziny i uniemożliwia zmiany na lepsze.

Osoba współuzależniona od alkoholu, hazardu, środków psychoaktywnych pozwala, by nałóg, choroba kontrolowała jej życie.

Współuzależnienie jest towarzyszeniem osobie w uzależnieniu, nie tylko od alkoholu czy środków psychoaktywnych, ale również w odniesieniu do uzależnień behawioralnych np. hazardu, cyberprzestrzeni – ekranu. Jest emocjonalnym stanem psychicznym i behawioralnym , wywołanym w wyniku uciążliwych i przykrych działań osoby uzależnionej, które ma swoje bezpośrednie konsekwencje w zasadach, normach wprowadzanych przez tę osobę w nasze życie. Osoba współuzależniona pozwala, by zachowanie osoby uzależnionej wpływało na nią w sposób negatywny. Życie w relacji z osobą uzależnioną zawsze prowadzi do syndromu współuzależnienia, czyli autodestrukcyjnego dostosowania się do jego nałogu i podporządkowaniu temu naszego życia. Tym samym zaniedbywania własnych potrzeb, planów, ambicji. Podporządkowujemy nałogowi nasze przeżywanie emocjonalne, zdrowie psychiczne i fizyczne.

Mechanizm współuzależnienia

Osoba współuzależniona to współmałżonek, dziecko, rodzic, kochanka, która stworzyła sobie pewien sposób radzenia sobie z życiem, gdy jest w relacji z osobą uzależnioną. Innymi słowy „ tkwię po uszy w problemach osoby uzależnionej”. Mechanizm współuzależnienie polega na tym, że akceptujemy negatywne sposoby oddziaływania na nas innych osób i jednocześnie koncentrujemy nasze życie na obsesyjnym, nieustannym pomaganiu im, poprzez kontrolowanie, nadzorowanie, troszczenie się, często z towarzyszącym poczuciem winy i zamartwianiem się. Naturalnym jest, że pomagamy i chronimy osoby bliskie nam. Jednak współuzależnieni stosują dysfunkcjonalne mechanizmy pomocy i w efekcie reagują w sposób, który sprzyja i podtrzymuje uzależnienie osoby bliskiej.

Osoba współuzależniona

Definiując pojęcie współuzależnienia warto zwrócić uwagę, że zazwyczaj jest ono interpretowane przez osoby współuzależnione, jako przejaw opiekuńczości i troski, dobroci, czułości i miłości. Zachowanie wskazujące na cechy współuzależnienia jest nierozerwalnie związane z przekonaniem o roli dobrej żony, matki, męża, brata, czy wspierającej rodziny. Jeśli w niewielkim stopniu współuzależnione osoby zrezygnują z tych opiekuńczych zachowań nieustannie im towarzyszy poczucie winy. Czując nawet pogardę, nie są wstanie porzucić zamartwiania się, kontrolowania i dbania o osobę uzależnioną. Utrata kontroli nad swoim postępowaniem jest fundamentalną cechą współuzależnienia. Współuzależnienie jest procesem postępującym i może doprowadzić do znacznego pogorszenia zdrowia psychicznego, stanów depresyjnych, lękowych, a nawet wystąpienia myśli samobójczych.

Współuzależnienie emocjonalne

Emocjonalne uzależnienie to nadmierne, beznadziejne zaangażowanie i uwikłanie w problemy innych, które przejawia się między innymi:

• zamartwianiem się i skupianiem całej uwagi na osobie uzależnionej,
• nasza aktywność, działania są ograniczone potrzebami osoby uzależnionej. Funkcjonowanie w codzienności jest ograniczone i podporządkowane funkcjonowaniu osoby uzależnionej,
• obsesja kontrolowania osoby, decydowania za nią, przejmowania odpowiedzialności,
• obsesja opiekuńczości, ciągle śpieszymy z pomocą by pomóc funkcjonować osobie uzależnionej,
• nasze potrzeby podporządkowujemy ich potrzebom. Zamartwianie się i obsesyjne zajmowanie się osobą uzależnioną, tak nas pochłania, że nie realizujemy naszych potrzeb, nie rozwiązujemy naszych problemów. Tracimy kontrolę nad własnym życiem.
• Silne przekonanie, ze nie mamy innego wyboru, trwamy przy osobie uzależnionej bez względu na koszty, choć nasze wysiłki niczego nie zmieniają, nie rozwiązują problemu.

Współuzależnienie od partnera

Zbyt silna potrzeba bycia z kimś, która determinuje nasze poczucie szczęśliwości, może stać się poważną przyczyną problemów. Przemożna potrzeba bycia z kimś, silna koncentracja na innych, może być zniewalająca i prowadzić do uzależnienia uczuciowego. Zbyt silne osadzanie partnera w centrum naszego świata może prowadzić do współuzależnienia. Uzależniamy się od ich obecności, ich potrzeb, ich emocjonalności. Może to wynikać z niskiej samooceny, braku samoakceptacji, niepewności i braku poczucia bezpieczeństwa. Deficyt bliskości, poczucie, że nie potrafimy żyć bez drugiej osoby, powoduje, że jesteśmy gotowi zaakceptować każdego, kto się nadarzy, choć nie zaspokaja naszych potrzeb i nie otrzymujemy żadnego wsparcia. Jeśli tą osobą jest ktoś uzależniony, z problemami emocjonalnymi to tolerujemy jej raniące i uwłaczające nam zachowania, aby utrzymać ją przy sobie. Nawet, gdy bije, pije i nie pracuje. Potrzeba bliskości jest tak dominująca, że każdy może ją zaspokoić, a nasze oczekiwania i wymagania przestają mieć znaczenie.

Współuzależnienie od hazardu

Mechanizm współuzależnienia od hazardu nie różni się niczym od ogólnej definicji współuzależnienia. Jeśli ktoś w rodzinie ma problem z patologicznym hazardem, to ma to wpływ na funkcjonowanie całej rodziny, narusza prawidłowo funkcjonujący cały system rodzinny. Nałogowy hazard i jego skutki są tak samo niszczące dla całej rodziny, jak alkoholizm czy narkotyzowanie się członka rodziny. Osoba współuzależniona w podobny dysfunkcjonalny sposób próbuje sobie radzić. Przechodzi przez te same fazy zmian: fazę wypierania problemu, fazę obciążenia, fazę wyczerpania i beznadziejności, płacąc obciążeniem psychicznym, objawami depresyjnymi, lękowymi, apatią, życiową izolacją i nasilonymi obawami dotyczącymi przyszłości.

Przeczytaj nasz artykuł o uzależnieniu od hazardu.

Współuzależnienie od pracoholika

Mechanizmy współuzależnienia od pracoholika podobnie, jak w przypadku innych uzależnień polegają na przejmowaniu odpowiedzialności i obowiązków za pracoholika, tłumaczeniem pracoholika przed innymi i samym sobą, zaniedbywaniem własnych potrzeb. W sposób nieświadomy osoba współuzależniona podtrzymuje uzależnienie.

Alkoholizm i współuzależnienie w rodzinie alkoholowej

Alkoholizm jest wyniszczającą chorobą nie tylko dla alkoholika, ale w równym stopniu dla jego rodziny i wszystkich ludzi wokół niego. Skutki dla członków rodziny, szczególnie dzieci alkoholika są tragiczne i długotrwałe. Dzieciństwo naznaczone przez alkohol pozostawia niegojące się, niewidzialne dla świata rany na całe życie. Złapani w pułapkę terroru tej choroby członkowie rodziny wykształcają dezadaptacyjne formy radzenia sobie, by przetrwać, często nieświadomie podtrzymując uzależnienie, i tym samym borykają się z syndromem współuzależnienia. Choroba alkoholowa, współuzależnienie zakłóca nie tylko dzieciństwo, młodość, ale ma wpływ na całe dorosłe życie. Powtarzamy dysfunkcjonalne schematy myślenia, emocjonalne reakcje i zachowania w dorosłym życiu. Im wcześniej uświadomimy sobie, że jesteśmy współuzależnieni, że czyjeś picie ma na nas wpływ – co jest pierwszym krokiem do zdrowienia, tym większa, szansa, ze odzyskamy nasze życie, satysfakcjonującą jakość życia.

Przeczytaj o naszej terapii DDA (Dorosłych Dzieci Alkoholików).

Objawy współuzależnienia

Zazwyczaj reakcje bliskich, rodziny to:

• minimalizowanie problemu, zaprzeczanie,
• nieustanna opiekuńczość wobec osoby uzależnionej,
• pełne troski skoncentrowanie na alkoholiku,
• przejmowanie obowiązków i odpowiedzialności,
• poczucie winy, wyrzuty sumienia,
• obsesyjne zamartwianie się,
• przeżywanie fałszywych nadziei rozczarowań,
• poczucie bezradności, beznadziejności, rozpacz, apatia,
• dostosowanie się do destrukcyjnego modelu życia.

Leczenie współuzależnienia

Zazwyczaj rodzina jest bezradna i niezdolna do przeciwstawienia się skutkom uzależnienia, i z każdym dniem bardziej wikła się emocjonalnie w konsekwencje choroby. Sama staje się emocjonalnie chora.

Formą leczenia współuzależnienia jest psychoterapia indywidualna, częstym wskazaniem jest psychoterapia rodzinna.

Podjęcie profesjonalnej psychoterapii jest niezwykle ważne dla samej osoby współuzależnionej, jak i uzależnionej. Jest jedynym konstruktywnym sposobem pomocy osobie uzależnionej. W procesie terapii przerywamy zaczarowany krąg nieskutecznej pomocy i działań „uzdrawiających”, dysfunkcyjnego wspierania, brania na siebie odpowiedzialności. Istnieje prawdopodobieństwo, że zmiana naszej postawy pozwoli po raz pierwszy skonfrontować się osobie uzależnionej z rzeczywistymi skutkami uzależnienia i podejmie ona leczenie. Gdy partner, rodzina uczy się stawiać granice, przestaje chronić nałogowca i przestaje zwalniać z odpowiedzialności za własne wybory i działania, to tym samym pozostawiona sama sobie osoba uzależniona, doświadczając konsekwencji, być może uzyska motywację do walki z uzależnieniem.

Terapia współuzależnionych

Uwolnienie się od współuzależnienia wymaga psychoterapii, której fundamentem jest świadomość zasady, ze każdy odpowiada za siebie i powinien ponosić konsekwencje swoich wyborów, zachowań. Formą pomocową dla osób współuzależnionych jest psychoterapia indywidualna lub rodzinna, szczególnie wskazana w przypadku gdy w rodzinie są dzieci. Sesje rodzinne mogą odbywać się bez udziału osoby uzależnionej.

Celem terapii współuzależnionych jest:

Uzyskanie świadomości, akceptacji, że każdy odpowiada za siebie i nikt nie jest w stanie pomóc w procesie wyjścia z każdego uzależnienia, jeśli sam uzależniony nie ma takiej determinacji.

Modyfikacja schematów myślowych i wzorców zachowań, leżących u podstaw syndromu współuzależnienia.

Budowanie sprawczości, realizacja własnych potrzeb, ambicji, wzmacnianie samooceny.

Przeczytaj nasze artykuły związane ze współuzależnieniem:

1. Uzależnienie od telefonu
2. Pracoholizm – objawy i leczenie
3. Czym jest zakupoholizm i jak rozpoznać problem tego uzależnienia?
4. Psychoterapia rodzinna – na czym polega i kiedy z niej skorzystać?
5. Terapia DDA – czym jest i jakie ma zalety?
6. Uzależnienie od Internetu – jakie ma objawy, przyczyny i skutki?
7. Uzależnienie od komputera i gier komputerowych – objawy, leczenie, zapobieganie