Poczucie własnej wartości. Moja samoocena
W toku rozwoju struktury osobowości, kształtowania się „własnego JA ‘’, oprócz poczucia tożsamości, kształtuje się poczucie własnej wartości – przekonanie o własnej wartości. Formułowanie się poczucia własnej wartości zaczyna się w dzieciństwie, jest weryfikowane i kształtowane w okresie adolescencji, wczesnej dorosłości. Ulega weryfikacji wraz z nabywaniem doświadczeń w życiu dorosłym. Na kształtowanie się własnej samooceny ma znaczny wpływ rodzina generacyjna i informacje płynące ze znaczącego środowiska społecznego – np. środowisko szkolne. Zmiany poczucia własnej wartości zachodzą pod wpływem konfrontacji z innymi znaczącymi osobami w trakcie kolejnych faz życia. Zachowanie poczucia własnej wartości uważa się w psychologii za fundamentalną potrzebę. Prawidłowo ukształtowana osobowość wykazuje niewielkie oscylacje w zakresie poczucia własnej wartości. W przypadku problemów osobowościowych i zaburzeń osobowości pojawia się zjawisko stosunkowo dużej amplitudy tych oscylacji, pojawia się problem nieadekwatnego spostrzegania własnej wartości. Pojawia się nieadekwatnie zaniżone albo zawyżone poczucie własnej wartości.
W określonych problemach osobowościowych i zaburzeniach osobowości, poczucie własnej wartości bywa nietrafne, to znaczy:
- zawyżone i postawa wyższościowa wobec innych;
- zaniżone i poczucie małej wartości, kompleks niższości.
Bardzo niskie poczucie własnej wartości
Niskie poczucie wartości zazwyczaj wiąże się z przeżywaniem:
- bezwartościowości,
- poczucia winy,
- poczucia wstydu,
- poczucia krzywdy,
- tendencje do samoponiżania się.
To z kolei może prowokować poczucie bezradności i beznadziejności, stany lękowe, depresyjne, objawy psychosomatyczne, postawy izolacji i marginalizacji społecznej. Buduje postawę zależności od innych.
Mam niskie poczucie wartości
Niskie poczucie wartości prowokuje mechanizm błędnego koła, bowiem informacje płynące od otoczenia podwyższające samocenę są odrzucane i dezawuowane jako rozbieżne, sprzeczne z własnym wyobrażeniem o sobie, natomiast informacje potwierdzające zaniżoną samocenę są odbierane, jako zgodne, tym samym pogłębiają nieadekwatną ocenę siebie, utrwalają niskie poczucie własnej wartości.
Niskie poczucie wartości ma znaczny wpływ na funkcjonowanie w relacjach społecznych, w relacji ”ja-świat”. Bowiem ma wpływ na spostrzeganie i rozumienie sytuacji, a tym samym decyduje o stylu funkcjonowania jednostki. Zaniżona samoocena ma wpływ na zaburzony proces postrzegania ludzi i sytuacji społecznych. Niskie poczucie wartości i błędy w spostrzeganiu innych prowadzą do obniżania poziomu swoich oczekiwań, aspiracji życiowych, rezygnacji z potrzeb.
Niskie poczucie wartości – objawy
Zaniżona samoocena to poczucie małej wartości. To stan w którym osoba przypisuje sobie niższe możliwości niż rzeczywiście posiada. Niskie poczucie własnej wartości może manifestować się:
- ciągłym przeżywaniem napięcia, lęku, smutku;
- niepewność;
- poczucie niższości, niskiej atrakcyjności;
- niski poziom samoakceptacji, autodepracjacja;
- pragnienie akceptacji i uznania;
- dążenie do uzyskiwania aprobaty społecznej, uznania;
- lęk przed krytyką, odrzuceniem, ośmieszeniem;
- ograniczanie relacji społecznych;
- tendencje do izolacji, marginalizacji społecznej;
- unikanie działań, aktywności, jako zagrażających i ryzykownych w obawie przed porażką;
- niski poziom oczekiwania sukcesu;
- przewaga motywacji do unikania niepowodzeń nad motywacją do działań, podejmowania ryzyka, w obawie przed porażką;
- skłonność do niepodejmowania żadnych działań, a w sytuacjach konieczności podejmowania działań – tendencja do preferowania zadań bardzo prostych i łatwych, nie przekraczających w swojej ocenie własnych możliwości, by nie narażać się na ośmieszenie, ujemną ocenę;
- niski poziom odporności i tolerancji stresu, frustracji;
- unikanie sytuacji współzawodnictwa;
- nie docenianie własnych możliwości i tendencja do przeceniania innych;
- tendencja do zależności, podporządkowywania się otoczeniu, autorytetom;
- tendencje do konformizmu i uleganiu innym;
- silne tendencje do najlepszego wykonania zadania, nasilona perfekcyjność;
- wysoki poziom samokontroli;
- wysoki poziom dysproporcji pomiędzy aspiracjami a osiągnięciami;
- nie wykorzystywanie swojego potencjału intelektualnego, zdolności;
- brak satysfakcjonujących relacji towarzyskich, zawodowych, partnerskich;
- niski poziom satysfakcji zawodowej.
Niskie poczucie wartości. Jak z tym walczyć?
Niskie poczucie własnej wartości może wpływać na niski poziom jakości życia i prowokować ryzyko problemów ze zdrowiem psychicznym. Z problemem zaniżonej samooceny sama osoba nie poradzi sobie. Dlatego warto zdecydować o podjęciu psychoterapii.
Osobowość to zespół trwałych cech, wzorców myślenia, odczuwania i przeżywania emocjonalnego, zachowania, które determinują styl funkcjonowania, styl życia. Osobowość jest zdeterminowana przez czynniki konstytucjonalne, rozwojowe, ale w znacznej mierze uwarunkowane doświadczeniami społecznymi, szczególnie przez środowisko rodzinne. Badania naukowe dotyczące efektywności psychoterapii jednoznacznie wskazują, że czynniki konstytucyjne mają ograniczony zakres wpływu na zmiany osobowości. Zmiany pod wpływem psychoterapii są bardzo znaczące. Psychoterapia zmienia nie tylko nasilenie niepożądanych cech , uruchamia zasoby odpornościowe, ale również zmienia strukturę osobowości.
Warto, by psychoterapię podjęły szczególnie osoby młode, które borykają się z niską samoceną, a które dopiero wchodzą w życie dorosłe, zawodowe. Psychoterapia wzmacniając satysfakcjonującą jakość życia, ma tu również wymiar profilaktyczny, prozdrowotny.
Jak sobie poradzić z niska samoceną?
Centrum Medyczne Salus Pro Domo oferuje diagnozę problemów osobowościowych i dobór odpowiedniego nurtu psychoterapii – zapraszamy do skorzystania z bezpłatnej konsultacji psychologicznej.
