Jak radzić sobie ze stresem i nerwami?

Stres, nieustanne go przeżywanie jest poważnym zagrożeniem dla kondycji naszego zdrowia psychicznego. Stres, jak nigdy wcześniej jest immanentnie związany z postępem cywilizacyjnym, pośpiechem i ciągłą koniecznością adaptacji do nowych sytuacji, nasiloną konkurencyjnością i rywalizacją w codzienności, i nie będzie już inaczej. Paradoksalnie jedyną stałą jest zmienność i konieczność ciągłej adaptacji do zmieniającej się rzeczywistości. Stres staje się nieodzownym czynnikiem życia w XXI wieku.

Co to jest stres?

Żyjemy w permanentnym stresie, epidemią staje się pośpiech i frustracja, a co za tym idzie rozproszenie, brak koncentracji, niepokój, przeżywanie objawów lękowych, depresyjnych , bezsenności, stałego podenerwowania, nasilonej impulsywności, wrogości i agresji. To nieustanne przeżywanie poczucia zagrożenia i brak poczucia bezpieczeństwa.

Stres jest silnie i dotkliwie powiązany ze zdrowiem psychicznym. Jest również potencjalnym czynnikiem aktywizującym biologiczną predyspozycję do zachorowania na zaburzenia psychiczne. Naukowcy definiując pojęcie stresu zwracają uwagę, że dane empiryczne wskazują na wyraźny związek nasilających się problemów emocjonalnych i behawioralnych dzieci, młodzieży i osób młodych dorosłych, aktywnych zawodowo z doświadczaniem stresu.

Co jest stres i jak sobie radzić ze stresem?

Choć stres jest związany ze współczesnym życiem, to nie jest on jednoznacznie określany, jako czynnik patogenny prowadzący do gorszej kondycji zdrowia psychosomatycznego. Nie jesteśmy bezradni wobec tego faktu, znamy bowiem techniki funkcjonalnego radzenia sobie ze stresem i wbrew pozorom może on mieć nawet charakter prozdrowotny. A zależność tę modyfikują zasoby odpornościowe danej jednostki i adekwatne style radzenia sobie z nim. Innymi słowy mamy na niego wpływ.

Czym jest stres?

Definiując pojęcie stresu zwraca się uwagę, że jest to czynnik zakłócający i zaburzający równowagę jednostki, ma wpływ na jej aktywność, zmieniając tok działań.

Współczesne koncepcje stresu podkreślają jednak, że przeżywanie sytuacji, jako stresogennej zależy od dwóch czynników:

• czym dysponuje osoba przeżywająca stres. Jakie ma umiejętności, czy ma funkcjonalne strategie radzenia sobie ze stresem, czy być może dysfunkcjonalne, mało efektywne w poradzeniu sobie z sytuacją stresową.
• jakie ma zasoby odpornościowe.

Stres jest bowiem relacją pomiędzy osobą a otoczeniem, i zależy przede wszystkim od indywidualnej oceny tej osoby w oparciu o własne zasoby odpornościowe i strategie radzenia sobie w sytuacjach konfrontacji ze stresogennym czynnikiem. Tak więc, dana sytuacja dla jednych może być stresem a dla innych niekoniecznie. Może być nawet czynnikiem prozdrowotnym, motywującym do działań, przeżywania poczucia satysfakcji z podejmowanych wyzwań, nawet, jeśli nie kończą się one oczekiwanym sukcesem.

Jak radzić sobie ze stresem i nerwami?

Stres nasila dolegliwości psychiczne, ale zasoby odpornościowe modyfikują tę zależność. Rozwijanie i wzmacnianie zasobów odpornościowych prowadzi do rzadszego doświadczania stresu i bardziej skutecznego radzenia sobie z nim. Pożądanym stanem jest posiadanie skutecznych mechanizmów radzenia sobie ze stresem, aby miał on wpływ prozdrowotny na funkcjonowanie, a nie zaburzający. Stres może być czynnikiem sprzyjającym zdrowiu, nie koniecznie musi być czynnikiem patogennym.

Istnieje np. pojęcie poczucia koherencji, które modyfikuje ocenę zdarzenia w kontekście stresogennego bądź nie. Im silniejsze poczucie koherencji u danej osoby tym mniej negatywnych skutków w konfrontacji ze stresem, mniej zaburzeń lękowych, depresyjnych, osobowościowych itd., mnie postaw rezygnacyjnych i tendencji do marginalizacji społecznej. Każdy wiek, każdy etap rozwoju niesie za sobą konieczność pokonywania kolejnych życiowych wyzwań i wymaga nowych umiejętności adaptacyjnych, których powinniśmy się uczyć i wzmacniać, bo posługiwanie się dysfunkcjonalnymi mechanizmami radzenia sobie w dłuższej perspektywie stanowi potencjalne zagrożenie dla zdrowia psychicznego.

Jak radzić sobie ze stresem w pracy?

Podjęcie psychoterapii i tym samym działań profilaktycznych powoduje, że nie jesteśmy zupełnie bezbronni wobec konsekwencji permanentnego stresu, również związanego z aktywnością zawodową. Musimy jedynie rozwijać i wzmacniać zasoby odpornościowe: poczucie koherencji, umiejętności społeczne, samoświadomość siebie, swoich stanów emocjonalnych i optymizm, wzmacniać samoocenę.

Na szczególną uwagę zasługuje poczucie koherencji, które jest uważane za kluczowe dla utrzymania, ochrony i przywracania zdrowia, ponieważ modyfikuje intensywność przeżywanego stresu, w wyniku, czego staje się on mniej zagrażający zdrowiu. Poczucie koherencji jest rodzajem buforu w stresogennych sytuacjach. Jest to rodzaj orientacji życiowej, którą cechuje: spostrzeganie świata, jako przewidywalnego i zrozumiałego; sterowalnego, ponieważ mamy wpływ na napływające bodźce, by im sprostać; a wymagania są rozumiane, jako wyzwania warte wysiłku i zaangażowania. Poczucie koherencji jest kluczowym zasobem i znaczącym czynnikiem odpornościowym, pełniącym ochronną rolę w wymiarze zdrowia. Definicja poczucia koherencji zakłada istnienie trzech składowych:

• Poczucie zrozumiałości – spostrzeganie informacji ze świata zewnętrznego, jako zrozumiałych, uporządkowanych i spójnych. Pozwala na trafną ocenę rzeczywistości.
• Poczucie zaradności – przekonanie o skutecznym sprostaniu napływającym wymaganiom.
• Poczucie sensowności – poczucie, że istnieją dziedziny, w które warto emocjonalnie angażować się. Osoby o silnym poczuciu sensowności problemy traktują, jako wyzwania i możliwość samorealizacji a nie, jako zagrożenie.

Badania pokazują, że osoby z wysokim poczuciem koherencji lepiej radzą sobie ze stresem, mają lepsze strategie radzenia sobie i rzadziej chorują. Im wyższe poczucie koherencji u dzieci i dorosłych, tym mniej objawów i skarg na zdrowie.

Istotnym czynnikiem warunkującym pozytywne zdrowie psychiczne jest inteligencja emocjonalna. Inteligencja emocjonalna jest umiejętnością rozpoznawania, kontrolowania i wyrażania swoich emocji, rozumienia ich przyczyn. Jest zdolnością do właściwego reagowania na uczucia innych. Jest umiejętnością wydobywania wiedzy ze spostrzeganych u siebie i innych stanów emocjonalnych, którą to wiedzę osoba potrafi wykorzystywać. Inteligencja emocjonalna obniża poczucie stresogenności, pozwala skutecznie rozwiązywać problemy interpersonalne, chroni przed negatywnymi skutkami stresu.

Jak radzić sobie ze stresem i nerwami?

Zdecydowanie należy skorzystać z pomocy psychoterapeutycznej. Konsekwencje zdrowotne stresu są uwarunkowane skutecznością radzenia sobie z nim, a to z kolei zależy od zasobów odpornościowych i posiadanych umiejętności dopasowywania funkcjonalnych strategii radzenia sobie.
Idee psychologii pozytywnej zwracają uwagę na pozytywny wymiar stresu na jednostkę. Obecnie stres nie jest uważany jednoznacznie za czynnik patogenny, który prowadzi do zaburzenia. Współcześni badacze rozpatrują stres w kontekście radzenia sobie z nim poprzez uruchamianie naszych zasobów, i dopiero wówczas możemy oceniać czy stres ma charakter zaburzający czy prozdrowotny.

Psychoterapia uruchamia i wzmacnia zasoby odpornościowe. Uczy nowych, funkcjonalnych strategii radzenia sobie ze stresogennymi czynnikami. Pomaga przeformułować perspektywę widzenia trudnych sytuacji, nie jako obciążających ale paradoksalnie, jako prozdrowotne wyzwania rozwojowe, które wzmacniają satysfakcję i samoocenę.

Psychoterapia tak rozumiana rozwija potencjał zdrowotny, wspiera rozwój i dobrostan psychiczny, satysfakcjonującą jakość życia.

Psychoterapia wzmacnia predyktory zdrowia, pomaga radzić sobie ze stresogennymi czynnikami. Należą do nich między innymi:

• Wysoki poziom samooceny.
• Optymizm.
• Samoakceptacja, pozytywny stosunek do własnego Ja. Świadomość własnych pozytywnych i negatywnych cech.
• Samorealizacja. Potrzeba osiągnięć i wpływu na własne życie.
• Umiejętność rozpoznawania własnych potrzeb.
• Umiejętność zaspakajania własnych potrzeb.
• Umiejętność rozpoznawania własnych możliwości i ograniczeń.
• Umiejętność skutecznego rozwiązywania zadań życiowych.
• Umiejętność skutecznego porozumiewania się.
• Pozytywne relacje z innymi. Umiejętność nawiązywania i podtrzymywania relacji z innymi. Zdolność do odczuwania przyjemności z bliskiego kontaktu z innymi.
• Umiejętność wyrażania emocji i radzenia sobie z nimi.
• Umiejętność samokontroli emocjonalnej.
• Umiejętność zmniejszania poziomu napięcia emocjonalnego. Optymalne wzorce reagowania emocjonalnego.
• Umiejętność adaptacji do ról i warunków życiowych.
• Asertywność. Umiejętność obrony własnych praw z poszanowaniem praw innych.
• Poczucie autonomii. Zdolność do samodzielnego podejmowania decyzji, autonomicznego myślenia i realizowania własnych potrzeb.
• Poczucie własnej skuteczności.
• Poczucie kompetencji.
• Poczucie koherencji.
• Styl radzenia sobie ze stresem. Pożądany jest styl skoncentrowany na rozwiązywaniu problemu, i który w minimalnym stopniu jest skoncentrowany na emocjach.
• Zdolność do osobistego rozwoju, wykorzystywania własnego potencjału i zdolności.
• System wartości. Świadomość własnej hierarchii wartości. Wyznaczanie celów życiowych i sposoby ich osiągania.
• Umiejętność korzystania z pomocy specjalistycznej w sytuacjach kryzysowych.