Zaburzenia adaptacyjne ASD – co to jest?
Zaburzenia adaptacyjne diagnozuje się zawsze w kontekście reakcji na stresogenne czynniki psychospołeczne, psychologiczne lub takie, które naruszają w znaczący sposób ogólny stan zdrowia np. postępująca choroba. To stan zaburzeń emocjonalnych, który pojawia się w okresie adaptacji do zaistniałych istotnych i niepożądanych zmian życiowych lub następstw stresującego wydarzenia życiowego. Ryzyko wystąpienia zaburzenia w znacznej mierze zależy od indywidualnych predyspozycji i wrażliwości.
Zaburzenia adaptacyjne – przyczyny
Zaburzenia adaptacyjne są rozpoznawane nie tylko na podstawie objawów i przebiegu, ale przede wszystkim ze względu na przyczynę wystąpienia zaburzenia. Przyczyną może być:
- wyjątkowe stresujące wydarzenie życiowe
- istotna zmiana życiowa prowadząca do pojawienia się stałych, nieprzyjemnych i niepożądanych okoliczności.
Zaburzenia adaptacyjne są zawsze konsekwencją stresu lub przewlekłego urazu. Zakłada się, że bez wystąpienia i wpływu stresogennego czynnika, zaburzenie nie wystąpiłoby. Zaburzenia adaptacyjne są reakcją na stres i mogą dotykać dzieci, młodzież i osoby dorosłe.
Diagnoza zaburzeń adaptacyjnych
Zaburzenia adaptacyjne wymagają profesjonalnej diagnozy psychologa klinicznego lub lekarza psychiatry. Rozpoznanie powinno być oparte na analizie związków pomiędzy formą, treścią i nasileniem objawów. Dokładnym przeanalizowaniu historii życia i cech osobowości, oraz stresogennego wydarzenia powodujący kryzys życiowy, załamanie się linii życiowej.
Zaburzenia adaptacyjne – objawy
Zaburzenia adaptacyjne przejawiają się znacznym obniżeniem poziomu dotychczasowego funkcjonowania społecznego, zawodowego i uniemożliwiają skuteczne radzenie sobie, a w konsekwencji prowadzą do obniżenia poziomu jakości życia. Wrażliwość osoby, umiejętność radzenia sobie w trudnych życiowo sytuacjach, jej zasoby odpornościowe, mają wpływ na wystąpienie zaburzenia i jego przebieg.
Objawy zaburzenia cechuje duża różnorodność występowania, jak i różne ich nasilenie.
Zaburzenia adaptacyjne mogą przyjmować różną formę. Zależnie od występujących i dominujących objawów może to być:
- reakcja depresyjna,
- reakcja lękowo- depresyjna,
- nasilone objawy zaburzeń emocjonalnych,
- bezsenność,
- objawy psychosomatyczne,
- przypominanie i przeżywanie „na nowo” wydarzenia urazowego we wspomnieniach, wyobrażeniach na jawie i we śnie,
- nasilone objawy zaburzenia zachowania,
- zamartwianie się,
- poczucie bezradności, beznadziejności,
- ograniczona zdolność do wykonywania codziennych obowiązków,
- zobojętnienie emocjonalne,
- skłonność do dramatycznych, gwałtownych zachowań, wybuchów,
- zaburzenia zachowania,
- zaburzenia dysocjacyjne: objawy amnezji, depersonalizacji ( poczucie oderwania od siebie), derealizacji (poczucie nierealności rzeczywistości), dysocjacyjne zaburzenia ruchu – paraliż, drgawki, niedowłady.
Zaburzenia adaptacyjne – ile trwają?
Uważa się, że objawy pojawiają się w przeciągu 1 – 3 miesięcy od pojawienia się stresogennego czynnika. Czas trwania objawów zazwyczaj nie przekracza 6 miesięcy, choć może mieć postać przewlekłej reakcji depresyjnej trwającej ponad 6 miesięcy – potocznie „depresja adaptacyjna”. Bywa, że następstwa traumatycznej sytuacji utrzymują się przez wiele lat z różnym nasileniem objawów.
Zaburzenia adaptacyjne – leczenie
Objawy zaburzeń adaptacyjnych występują również w innych zaburzeniach. Mniej obciążające psychologiczne czynniki stresogenne mogą przyczynić się do powstania innych zaburzeń, podobnie przebiegających. Z tego powodu różnicowanie i diagnozę zaburzenia powinien przeprowadzić lekarz psychiatra i/lub psycholog kliniczny.
Podstawowa formą leczenia zaburzeń adaptacyjnych jest psychoterapia. Zależnie od rodzaju objawów i ich nasilenia, właściwe i efektywne leczenie – to połączenie leczenia farmakologicznego i psychoterapeutycznego. Bywa, ze leczenie farmakologiczne jest bezwzględnym wskazaniem.
Zaburzenia adaptacyjne – jak sobie radzić
Zdecydowanie warto skorzystać z wizyty u specjalisty – psychologa klinicznego, który zdiagnozuje zaburzenia adaptacyjne, nasilenie objawów i zaproponuje być może konieczną, efektywną formę pomocową, jaką jest psychoterapia lub leczenie farmakologiczne.
Nieleczone zaburzenia adaptacyjne
Bywa, że objawy zaburzenia adaptacyjnego z czasem mijają samoistnie. Bywa, ze mamy przekonanie, że objawy minęły i wróciliśmy do równowagi psychicznej, poziomu aktywności sprzed traumatycznej sytuacji. Jednak, po głębszej analizie, okazuje się, że ciągniemy za sobą „ tę smugę cienia” , która ma wpływ na naszą obecną jakość życia. W trudniejszych sytuacjach, a nawet samoistnie objawy wracają, utrzymują się, choć są mniej nasilone. Definiują nasze obecne życie.
Nieleczone zaburzenia adaptacyjne mogą skutkować mniejszą odpornością na czynniki stresogenne w przyszłości. Według badaczy zajmujących się problematyką stresu, warunkiem utrzymania dobrego zdrowia w razie konfrontacji ze stresem jest uruchamianie ogólnych zasobów odpornościowych . Aby uruchomienie zasobów odpornościowych było skuteczne konieczne jest posiadanie odpowiedniej orientacji życiowej , zwanej silnym poczuciem koherencji, która pozwala na funkcjonalne radzenie w sytuacjach zagrożenia i zapobiega przetwarzaniu się napięcia emocjonalnego w stres. Zatem, warto skorzystać z psychoterapii, której celem jest prewencyjne wzmacnianie poczucia koherencji, tym samym wzmacnianie odporności psychicznej, zasobów odpornościowych. Takie działania prewencyjne są bezwzględnie wskazane wobec osób, które z racji choćby obowiązków zawodowych, czy sytuacjach życiowych, nieustannie konfrontują się ze stresem urazowym czy też są narażone na zagrożenia zachowań przemocowych i agresywnych.
